Đầu tháng bảy, một email tự động gửi đến hộp thư của mọi nhân viên trong công ty tôi, thông báo họ đã được cấp tài khoản Claude bản quyền. Một tháng trôi qua, không mấy ai bàn tán, chia sẻ "wow, thông minh thật". Phải đến tận cuối tháng tám này, phòng IT mới lên lịch cho một buổi hướng dẫn sử dụng kéo dài một tiếng, nơi tôi đoán, người ta sẽ chỉ cho nhau cách bấm vài chiếc nút cơ bản.
Năm ngoái, chúng tôi cũng từng hào hứng như thế với Copilot. Rồi cơn sốt qua đi, để lại khoản chi phí đáng kể và công cụ bị lãng quên như chiếc máy chạy bộ mua về chỉ để… treo quần áo.
Nhiều doanh nghiệp đang đầu tư và mua công nghệ AI chỉ để mua lấy cảm giác an tâm rằng mình không bị bỏ lại phía sau.
Nhưng cảm giác an tâm ấy đắt đỏ vô cùng.
Khảo sát đầu năm 2026 của PwC với gần 4500 CEO toàn cầu cho thấy: chỉ vỏn vẹn 12% doanh nghiệp thấy AI thực sự mang lại lợi ích song hành cả về doanh thu lẫn tiết kiệm chi phí. Hơn một nửa số CEO thừa nhận họ chưa thấy bất kỳ hiệu quả tài chính rõ rệt nào.
Tương tự, khảo sát của KPMG Q2 vừa rồi cũng chỉ ra 76% CEO tuyên bố "AI mang lại giá trị," nhưng chỉ có đúng 7% chứng minh được hiệu quả đó bằng những con số tài chính thực tế.
Chúng ta đang đổ hàng triệu đô-la vào một thứ công nghệ mà chính chúng ta cũng không biết cách hướng dẫn nhân viên sử dụng sao cho hiệu quả.
Tưởng tượng một sáng, công ty cử đến bàn làm việc của bạn một trong những bộ óc vĩ đại nhất thế kỷ, một Albert Einstein bằng xương bằng thịt. Họ bảo: "Đây là cộng sự mới của bạn, chúc may mắn." Rồi họ rời đi.
Bạn chưa từng làm việc với một thiên tài. Bạn không biết ông ấy có thể làm gì, cũng không ai dạy bạn làm sao để làm việc và giao tiếp hiệu quả với một bộ óc như thế.
Thế là cả ngày, bạn loay hoay giữa hai lối mòn. Một là rụt rè nhờ ông sửa vài lỗi chính tả hoặc tóm tắt hộ một email dài, Einstein ngồi đó, bất lực vì rảnh rỗi. Tệ hơn, bạn buông xuôi, khoán trắng, ném cả xấp tài liệu sang và bảo ông viết hộ toàn bộ báo cáo, Einstein lặng lẽ làm thay phần việc của bạn. Cuối ngày, tắt máy tính đi về, bạn không học được gì cũng không giải quyết được bài toán thực sự nào của mình. Bạn mãi mãi không hiểu tại sao năng lực của mình cứ dậm chân một chỗ.
Đó chính xác là thực tế đang diễn ra tại các công sở, văn phòng. Các doanh nghiệp đang mua AI về như mua một chiếc máy in hay bộ bàn ghế mới, cứ cắm điện, phát tài khoản là mặc định nhân viên sẽ tự biết cách dùng hiệu quả.
Chúng ta chỉ quen ra lệnh cho những công cụ vô tri, mà chưa từng được chuẩn bị để làm việc cùng những thiên tài. Chúng ta chưa từng dạy cho nhân viên cách tư duy cùng bộ óc khác, chưa từng dạy cách xây dựng một mối quan hệ công việc với một trí tuệ phi thường.
Để làm việc hiệu quả với một cộng sự thông minh, mỗi nhân viên cần được hướng dẫn cách đặt câu hỏi, cách hoài nghi câu trả lời, cách cung cấp ngữ cảnh cụ thể và cách tư duy cùng nhau.
Sự lãng phí lớn nhất không nằm ở số tiền bản quyền hàng tháng bị trừ đi trong tài khoản của công ty.
Nó nằm ở chỗ chúng ta đang sở hữu một nguồn lực vô hạn, nhưng cả tổ chức lại đang vận hành nó bằng những phương pháp hời hợt và thiếu định hướng.
nghienAI